Państwowy Instytut Geologiczny    

Zakład Geologii Gospodarczej    

Surowce chemiczne

SOLE KAMIENNE I SOLE POTASOWO-MAGNEZOWE

 

MONOKLINA PRZEDSUDECKA

            Najważniejsze poznane wystąpienia cechsztyńskich soli kamiennych lokują na przedpolu bloku przesudeckiego: rejon LGOM, Nowej Soli i perykliny Żar. Istniejące tam złoża solne rozpoznano podczas prac wiertniczych, prowadzonych od 1957 roku celem poszukiwania złóż rud miedzi.

Największe rozprzestrzenienie i zasięg ku południowi na obszarze LGOM ma najstarsza sól kamienna (Na1) cyklu PZ1, zajmująca ok. 50 % profilu cechsztynu (Garlicki A., P. Kijewski, A. Szybist, w: KGHM, 1996). Południowa granica jej zasięgu jest nieregularna i tworzy różnej szerokości zatoki o generalnym przebiegu NNE-SSW, wykraczając daleko w kierunku bloku przedsudeckiego, na którym mogą występować izolowane płaty solne. Lokalnie w obrębie pola facji chlorkowej stwierdzono brak soli kamiennej, spowodowany przez depozycję węglanowo-siarczanową na elewacjach dna zbiornika (Kijewski.P., 1986, w: ibidem). Dalej ku północy występują ogniwa solne pozostałych 3 młodszych cykli cechsztynu.

Pokład soli kamiennej pojawia się 20-120 m nad łupkiem miedzionośnym i zajmuje znaczną partię środkowej i północnej części obszaru kopalni „Sieroszowice” oraz fragment północnego skraju obszaru kopalni „Rudna”. Pokład ten łagodnie zapada pod kątem 3o-8o, lokalnie do 15o ku NE (Fig.III.1.1.2). Głębokość zalegania spągu soli zmienia się od 630 m na południu do 1540 m na północnym zachodzie (Garlicki A., P. Kijewski, A. Szybist, w: KGHM, 1996). Deniwelacje spągu złoża sięgają od 50 m do 280 m., zaś stropu (zalegającego na głębokości 630-1400 m) - 20-30 m. Większe zaburzenia powierzchni stropowej jak i spągu, związane są głównie z południową częścią obszaru w pasie wyklinowania soli na granicy pól facjalnych (op. cit.). Obserwowane deniwelacje są zarówno natury sedymentacyjnej (zmiany facjalne w basenie depozycyjnym), jak są spowodowane pocechsztyńską (laramijską) tektoniką dysjunktywną (por. KGHM, 1996).

Największą miąższość soli (295,5 m.) zarejestrowano w północno-zachodniej części obszaru (na W od Brzegu Głogowskiego), a przeciętna oscyluje w granicach około 100 m. W obszarze górniczym kopalni „Sieroszowice” wynosi ona maksymalnie 186 m., a kopalni „Rudna” 94 m. W rozkładzie miąższości soli wyróżnić można szereg owalnych, niekiedy wydłużonych stref o kierunku SW-NE do SSW-NNE, o różnicach grubości soli ponad 100 m. Podłoże pokładu soli tworzą utwory anhydrytu dolnego, wapień cechsztyński i łupek miedzionośny, podścielone osadami czerwonego spągowca. W nadkładzie występują młodsze, ku północy również i solne, ogniwa cechsztynu, utwory triasu, trzeciorzędu oraz czwartorzęd.

Najstarsza sól kamienna jest reprezentowana głównie przez sole średnio- i gruboziarniste, niekiedy drobnoziarniste, miejscami nierównoziarniste lub porfirowe. Sporadycznie występują epigenetyczne przerosty soli „kryształowej” oraz soli kruchych o ziarnie wrzecionowato wydłużonym, plastycznie spłaszczonym lub ukierunkowanym (op. cit). Pospolitą domieszkę stanowi anhydryt i substancja ilasta. Grubsze (0,5-20 m.) warstwy anhydrytu pojawiają się w spągu, rzadziej w stropie soli.

Na znacznej części obszaru „Sieroszowice” przeważa sól o zawartości NaCl powyżej 97,5 % przy zanieczyszczeniu: SO4 - 0.9 %, Mg - 0,02 %, Ca - 0.6 %, Fe - 0,01 %, cząstki nierozpuszczalne (cz. n.) w H20 - 1,4 % (gatunki I i II soli wg normy PN-86/C - 8408/02). Sole o najwyższej jakości występują jako grube pakiety przegradzane warstwami soli zanieczyszczonej. Najwyższą wartość przemysłową reprezentują warstwy soli o różnych cechach petrologicznych, barwy białej, mlecznej i jasnoszarej oraz zawartości NaCl powyżej 99 %. Wysoką jakość wykazuje również sól szara, masywna lub laminowana z niewielką domieszką anhydrytu i substancji ilastej o zawartości NaCl do 97,5 %. Inne odmiany z wysoką domieszką anhydrytu oraz substancji ilastej kwalifikują się jako sól drogowa lub odpadowa (op. cit.).

Zasoby soli kamiennej na omawianym obszarze, zawarte w ogniwie najstarszej soli kamiennej, wynoszą około 82 mld ton, a do głębokości 1200 m - około 42 mld ton. W kategorii C1 zostały udokumentowane i zatwierdzone tylko zasoby w obszarze kopalni rud miedzi „Sieroszowice” - 3894,7 mln ton. Zasoby nie udokumentowane jakościowo wynoszą zaś 1172,3 mln ton. W obszarze kopalni „Rudna” zasoby określa się na około 1,36 mln ton (op. cit.).       

W kopalni „Sieroszowice” prowadzi się od kilku lat roboty górnicze w soli w związku z rozbudową kopalni rudy miedzi. Prace te dają około 120 tys. ton soli I gatunku rocznie. Może być ona stosowana jako sól spożywcza, dodatek do pasz, dla potrzeb rybołówstwa, przemysłu szklarskiego, sodowego, garbarstwa itp. Inną formą wykorzystania złoża soli z obszaru LGOM jest koncepcja magazynowania gazu ziemnego w komorach (Brańka i in. 1978, w: op. cit.) lub budowy składowiska niebezpiecznych dla środowiska odpadów przemysłu miedziowego (Z. Kłeczek, P. Kijewski, w: KGHM, 1996).

            Na obszarze monokliny przedsudeckiej udokumentowano dotychczas dwa złoża soli kamiennej, zalegającej od kilkudziesięciu do ponad 100 metrów ponad łupkiem miedzionośnym (Ślizowski K., Saługa P., 1996)

 Bytom Odrzański

Złoże tworzą sole kamienne czterech cyklotemów (PZ1-PZ4), o łącznej miąższości 50-640 m, rozdzielone utworami płonnymi. Głębokość zalegania złoża waha się od 770 do 1288 m., a miąższość pokładów soli wynosi od kilku do 350 m. Złoże udokumentowano w kat. C2.

Sieroszowice

Złoże obejmuje rejon obszaru kopalni miedzi Sieroszowice, gdzie pokład najstarszej soli kamiennej zalega 20-100 m nad eksploatowanym złożem miedzi. Strop serii solnej występuje na głębokości od 470 m do 270 m, miąższość soli waha się od kilku do 200 m, średnio wynosi 85 m, zaś zawartość NaCl - 85-99 %. Złoże udokumentowane zostało w kat. C1 i C2 na obszarach górniczych Sieroszowice i Rudna.

Badania prowadzone w okolicy Nowej Soli (Podemski M., 1972, 1973) wykazały występowanie serii potasonośnych w dwóch ogniwach litostratygraficznych, w soli kamiennej starszej (Na2) i młodszej (Na3), jednak na dość znacznej głębokości, poniżej 900 m. Grubość warstw soli K-Mg., zawierających kizeryt, sylwin i polihalit, zmienia się od kilku centymetrów do 1m. Zwartość K2O zmienia się od 1 do16 %, mks. 25% wag., zaś MgSO4 - do 4,6% wag.

Podobnie wykształcone są ogniwa solne cechsztynu na obszarze perykliny Żar (Czapowski G., 1995), gdzie niewielkie wystąpienia soli potasowo-magnezowych cykli PZ2 i PZ3 skupiają się w północnej części syneklizy. Przydatność surowcowa stwierdzonych tu soli kamiennych wszystkich 4 cykli jest niska (op. cit.), reprezentują one typ soli „drogowej” bądź soli spożywczej niskiej jakości.

Powrót do strony głównej

Powrót do "Sole kamienne i sole potasowo-magnezowe"