Państwowy Instytut Geologiczny    

Zakład Geologii Gospodarczej

SUROWCE CHEMICZNE

BARYT I FLUORYT

Stanisławów

Złoże barytów Stanisławów znajduje się w północno-zachodniej części Gór Kaczawskich, na zachód od miasta Jawor. W tym rejonie od XVII wieku do roku 1945 eksploatowano żyłę hematytowo-syderytową w kopalni Wilcza. Samo złoże zostało odkryte podczas prac geologicznych w roku 1954 (Jerzmański J., 1956). Jego eksploatacja trwała w latach 1956-1997 (Borek Z., 1981, 1993; Gałwa, 1999).

Pomiędzy złożem w Wilczy, a złożem barytu w Stanisławowie zachodzi ścisły związek genetyczny. Pod względem geologicznym obszar złoża barytu należy do staropaleozoicznego, epimetamorficznego kompleksu Gór Kaczawskich, głównie jednostki Chełmca w jej północno-zachodniej części. W bezpośrednim sąsiedztwie złoża kompleks ten jest reprezentowany przez metałupki z przewarstwieniami pyłowców i piaskowców przetykanych skałami pochodzenia wulkanicznego(diabazami, zieleńcami i wulkanoklastykami) oraz przez laminowane pstre metałupki pyłowo-ilaste wieku ordowicko-sylurskiego. Podrzędnie towarzyszą im lidyty oraz różnego rodzaju fyllity i łupki m. in. grafitowe. Skały te są sfałdowane i często stromo ustawione. W seriach skalnych Stanisławowa spotyka się także paleogeńskie bazalty, które przecinają serię staropaleozoiczną na różnych poziomach. Złoże jest wykształcone w szczelinie tektonicznej rozpoznanej otworami wiertniczymi i robotami górniczymi od uskoku Stanisławowa do uskoku Gajki (Borek Z., 1993). W partii centralnej złoża przeważają uskoki normalne, zbliżone do prostopadłych do płaszczyzny złoża, o niewielkich zrzutach do 5-6 m. Inny charakter mają uskoki na skrzydłach złoża. Na skrzydle południowo-wschodnim są to uskoki przesuwcze w kierunku północno-wschodnim, a na skrzydle północno-zachodnim uskoki rotacyjne, zawiasowe i przesuwcze w kierunku południowo-zachodnim. Uskoki na złożu Stanisławów mają najczęściej charakter lokalny, niemniej jednak pozostają w ścisłym związku z uskokami o znaczeniu regionalnym, które w jednostce Chełmca układają się zasadniczo w trzech kierunkach: NW-SE, WNW-ESE i NE-SW. Najważniejsze z nich to: uskok brzeżny sudecki, uskok jerzmanicki i uskok Myślinowa, wyznaczające z trzech stron granicę tej jednostki.

Złoże barytowo-fluorytowe Stanisławów stanowi sześć, nieregularnych, stromo ustawionych żył, wykształconych w szczelinie tektonicznej o kierunku NW-SE (325°) i upadzie ogólnym 80° (lokalnie 66-90°) ku SW. W partii przypowierzchniowej jest to jedna żyła o średniej miąższości 2,4 m, która przechodzi w dwie żyły: Główną i Barbarę, aby na niższych poziomach rozszczepić się na sześć żył o zmiennej grubości i rozprzestrzenieniu (Borek Z., 1993). Maksymalny zasięg ma żyła Główna - ok. 730 m (do rzędnej -300 m p.p.m.). Po biegu żyła ta została rozpoznana na długości ok. 1300 m. Jej miąższość waha się od 0,28 m do 9,34 m (Borek Z., 1981). Powierzchnię złoża wynosi 116,16 ha, a jego miąższość złoża zmienia się od 0,33 do 8,98 m, przy średniej - 4,76 m. Spąg złoża występuje na wysokości +143,0 m n.p.m.

Fig. 5. Przekrój geologiczny przez złoże barytu „Stanisławów” (wg Z. Borek, 1993). Objaśnienia: 1- baryty, 2 - diabazy, 3 - wulkanoklastyki, 4 - łupki metamorficzne, 5 - uskoki, 6 - chodniki.

Złoże reprezentuje formację barytowo-fluorytową. Kopaliną główną jest baryt, a współwystępującymi są baryto-fluoryt i fluoryt. Baryt wykazuje duże zróżnicowanie cech fizycznych. Najczęściej występuje baryt różowy i jasno-różowy, rzadziej biały, spotyka się też baryty ciemne oraz bezbarwne. Przeważa baryt średnio- i grubokrystaliczny, zwykle o pokroju tabliczkowym. Fluoryt jest przezroczysty, rzadziej półprzezroczysty, zwykle średnio- i grubokrystaliczny. Jego barwa zmienia się od bezbarwnej, przez szarą, żółtą, zieloną, niebieską do fioletowej. Niska trwałość fluorytu, głównie w strefach wietrzenia, wyrażająca się jego ługowaniem i rozpuszczaniem, prowadzi często do powstania porowatych rud barytowo-fluorytowych. W składzie mineralnym złoża występują również kwarc, syderyt, hematyt i siarczki (galena, piryt, chalkopiryt, markasyt, sfaleryt i tetraedryt). Udział siarczków w rudach barytowo-fluorytowych jest szacowany na około 0,3%. Skład chemiczny barytu i fluorytu złoża Stanisławów przedstawia tabela 1. Dla porównania w tabeli 2 zestawiono skład chemiczny barytów innych złóż dolnośląskich.

TABELA1. SKŁAD CHEMICZNY BARYTU I FLUORYTU ZE ZŁOŻA

STANISŁAWÓW (Borek Z., 1993)

Składnik

Baryt

Baryto - fluoryt

Fluoryt

w % wagowych

min.

max.

średnia

min.

max.

średnia

min.

max.

średnia

BaSO4

38,99

93,30

71,96

28,73

34,97

31,85

0,45

23,56

6,92

CaF2

0,13

18,16

6,92

42,56

52,80

47,68

35,80

77,54

52,20

SiO2

1,19

31,80

7,52

3,60

7,05

5,32

11,72

49,04

31,22

Fe2O3

0,14

18,49

2,97

0,55

1,07

0,81

0,13

1,66

1,23

CaCO3

0,21

0,89

0,49

0,60

0,69

0,64

0,56

8,45

2,46

Al2O3

0,0

2,48

0,53

0,33

1,06

0,70

2,22

2,65

2,43

 

TABELA 2. SKŁAD CHEMICZNY BARYTU W ZŁOŻACH DOLNEGO ŚLĄSKA

Składnik

Złoże

w % wagowych

Boguszów

Głuszyca

Jedlinka

Jeżów Sudecki

Stanisławów

BaSO4

82,34

84,78

66,55

72,22

71,96

CaF2

0,55

-

do 2,0

7,87

6,92

SiO2

  13,70

12,33

7,13-12,51

1,0-80,24

7,52

Fe2O3

0,35

0,67

do 1,0

0,1-9,28

2,97

Al2O3

-

-

-

-

0,53

 Złoże ma pochodzenie hydrotermalne, zaś mineralizacja jest wiązana z fazą kimeryjską orogenezy alpejskiej. Wiek mineralizacji barytowo-fluorytowej został ustalony został przez W. Kowalskiego (1976) na okres od triasu do środkowej kredy włącznie. Powstawała w już istniejących szczelinach tektonicznych, później wielokrotnie odnawianych. Wyróżnia się przynajmniej trzy etapy mineralizacji: 1) zbrekcjonowanie skał, otwieranie szczelin oraz krystalizacja kwarcu, syderytu, barytu i fluorytu, 2) spękania poprzeczne złoża i zapełnienie szczelin barytem lub barytem, fluorytem, kwarcem i siarczkami, 3) rekrystalizacja barytu w szczelinach tensyjnych, a następnie rozwój procesów wietrzeniowych. Uskoki tnące żyły barytowo-fluorytowe i kruszconośne należy wiązać z najmłodszym okresem rozwoju jednostki Chełmca, tj. z ruchami górnej kredy i paleogenu, kiedy to region ten uległ rozczłonkowaniu na antyklinalne zręby i synklinalne rowy.

Z uwagi na skomplikowaną budowę oraz dużą zmienność miąższości złoża, zróżnicowany rodzaj kopaliny, żyłowe wykształcenie, rozszczepienie żył i złożoną tektonikę, złoże Stanisławów zaliczono do III grupy złóż.

Geologiczne zasoby bilansowe barytu wynoszą: 3265,4 tys. ton w kategorii C2, 1799,86 tys. ton w kategorii C1 i 91,12 tys. ton w kategorii A+B (Gałwa M., 1999).

 

TABELA 3. ZESTAWIENIE ZASOBÓW GEOLOGICZNYCH ZŁOŻA STANISŁAWÓW (Gałwa M., 1999)

Kopalina

Zasoby bilansowe

w tys. ton

Zasoby pozabilansowe

w tys. ton

 

A

B

C1

C2

Razem

C2

Baryt

64,57

26,55

1 799,86

3 265,4

5 156,38

141,9

Baryto - fluoryt

-

-

-

373,73

373,73

 

542,22

-

Fluoryt

-

-

-

168,49

168,49

-

Razem

64,57

26,55

1 799,86

3 807,62

5 698,60

141,9

 Złoże Stanisławów znajduje się na obszarze Parku Krajobrazowego „Chełmy”.

  (E. Sztromwasser)

Powrót do strony głównej