Państwowy Instytut Geologiczny    

Zakład Geologii Gospodarczej    

Surowce chemiczne

SOLE KAMIENNE I SOLE POTASOWO-MAGNEZOWE

WYNIESIENIE ŁEBY

 Od 1963 roku prowadzono poszukiwania złóż soli między Łebą a Krynicą Morską. Przyniosły one rozpoznanie i udokumentowanie w utworach cyklotemu PZ1 (werra) czterech złóż soli potasowo-magnezowych (polihalitowych): Chłapowo i Mieroszyno (1967), Swarzewo (1971) oraz Zdrada (1972), a także trzy złoża soli kamiennej: Mechelinki (1975), Zatoka Pucka (1978) i Łeba (1980). Serię złożową stanowi tu najstarsza sól kamienna (Na1), która na obszarze wyniesienia Łeby występuje regularnie, zajmując nieprzerwanie obszar 1500 km2, od głębokości 500 do 2000 m. Miąższość pokładu soli wynosi 30-225 m i nachyla się pod katem 10-15o ku osi syneklizy perybałtyckiej.

Przekroje geologiczne przez permskie złoża soli kamiennej Zatoki Puckiej

Podłoże serii solnej stanowi ogniwo anhydrytu dolnego, podścielone utworami wapienia cechsztyńskiego i łupku miedzionośnego (Peryt T. M., 1989; Peryt T. M. i in., 1992). Ponad solą występuje ogniwo anhydrytu górnego cyklu PZ1 oraz - w normalnym położeniu - kolejne węglanowo-siarczanowe ogniwa cykli PZ2 i PZ3 i utwory mezozoiku (op. cit.). Cały omówiony kompleks osadów pocięty jest systemami uskoków, często o przedcechsztyńskich założeniach, determinujących przebieg depozycji cechsztynu oraz przemieszczających o kilkanaście-kilkadziesiąt metrów kompleks solny. Generalnie jednak obserwowane zróżnicowanie miąższościowe soli kamiennej i siarczanów ma naturę sedymentacyjną i wynika ze paleomorfologii zbiornika ewaporacyjnego i zmian facjalnych (Czapowski G., 1987; Czapowski G., Tomassi-Morawiec H., 1985; Peryt T. M., 1989).

Rozmieszczenie złóż pokazano na mapie.

ZŁOŻA SOLI KAMIENNEJ

Mechelinki

Powierzchnia złoża wynosi około 6 km2, strop soli zalega na głębokości 946-996 m, a miąższość ogniwa solnego zmienia się od 123,6 m do 185,9 m. Złoże udokumentowane zostało w kat. C1 przy średniej ważonej zawartości 97,5 % NaCl.

 Zatoka Pucka

Złoże soli kamiennej towarzyszy złożom polihalitu. Strop soli zalega na głębokości 730-790 m, a miąższość warstw soli o zawartości NaCl w granicach 97,5-98,3 % ulega znacznym wahaniom, osiągając lokalnie ponad 150 m. Złoże zostało udokumentowane w kat. C1.

Łeba

Złoże o powierzchni około 50 km2 jest położone - w odróżnieniu od poprzednich - z dala od Zatoki Puckiej, na SSE od Łeby. Strop soli zalega na głębokości 490-800 m., a jej miąższość waha się od kilku do 200 m. Złoże udokumentowane zostało w kat. C2

            Ważniejsze parametry i zasoby wymienionych złóż soli kamiennej nad Zatoką Pucką zawiera tabela.

Ważniejsze parametry POKłADOWYCH ZŁÓŻ SOLI KAMIENNEJ w rejonie zatoki puckiej

ZŁOŻE

PARAMETRY

Zasoby w kat. C1 (mld. t)

Pow. km2

(dł. x szer)

Głęb. zaleg. serii solnej (m) Miąższość serii solnej (m) Średnia zawartość NaCl (% wag)
od-do średnia
Mechelinki

6,4

(3,2 x 2,0)

1078,0-1150,2 123,6-185,9 - 97,05 2,07
Zatoka Pucka

101,0

(14 x 12)

650,0-959,6 5,0-197,0 65,8 97,5 16,3

 

ZŁOŻA SOLI POTASOWO-MAGNEZOWYCH

            Złoża soli potasowo-magnezowych typu siarczanowego (polihalitu) w rejonie Zatoki Puckiej zlokalizowane są w obrąbie utworów anhydrytu dolnego cyklu PZ1 (Fig. III.1.1.1). Często polihalit pojawia się również w przewarstwieniach siarczanowych w obrębie serii najstarszej soli kamiennej. Forma występowania jest dość nieregularna, jest on bowiem uważany za produkt syn- bądź wczesnodiagenetyczny (Peryt T. M., 1995; Peryt i in., 1998; Pizon A. i in., 1985), powstały wskutek polihalityzacji pierwotnych gipsów przez skoncentrowane solanki, wzbogacone w jony potasu i magnezu. Zwykle najbogatsze koncentracje polihalitu występują w stropie stref maksymalnej miąższości utworów anhydrytu dolnego, tworzących niegdyś wyniesienia czy bariery na skraju basenu cechsztyńskiego (Peryt. T. M., 1989, 1991, 1994). Strop polihalitowych wystąpień lokuje się w poznanych złożach na głębokości od 737,8m do 858 m, grubość serii polihalitowej zmienia się od 1,9 m do 37 m.

Polihalit ze złóż rejonu Zatoki Puckiej występuje w dwu odmianach. Czysty polihalit zawiera średnio 13,7 K2O i niewielką ilość NaCl, natomiast polihalit anhydrytyczny zawiera średnio 8,7 % K2O i 25-45 % anhydrytu. Polihalit ten stanowi wieloskładnikowy nawóz zawierający poza potasem inne cenne składniki, jak magnez i siarkę, przy czym w czystym polihalicie suma tych składników wynosi 42,5 %. Polihalit o zawartości powyżej 12 % K2O może być stosowany do bezpośredniego wysiewu, bez wzbogacania chemicznego (J. Orska, Z. Werner, w: Osika R., 1987).

            Ważniejsze parametry i zasoby 4 udokumentowanych w kategorii C2 złóż polihalitu: Chłapowo, Mieroszyno, Swarzewo i Zdrada zawarte są w tabeli III.1.1.2. Łącznie zasoby bilansowe tych złóż szacowane są na 597 mln ton polihalitu (51 mln K2O).

TabELA III.1.1.2. Ważniejsze parametry POKłADOWYCH ZŁÓŻ SOLI POTASOWO-MAGNEZOWYCH w rejonie zatoki puckiej

 

 

 

PARAMETRY

 

 

ZASOBY

kat. C2

(mln ton)

ZŁOŻE

Pow.

Miąższość

pokł. polihalitu

Gł. zaleg.

I-go pokł. polihalitu (m)

Średnia

 

(km2)

od-do

(m)

średnia

(m)

zawartość

K2O (% wag.)

Chłapowo

3,45

5,6-6,5

6,03

752,3-787,9

13,78

37,56

Mieroszyno

5,74

1,9-11,0

3,13

737,8-746,9

8,79

321,0

Swarzewo

 

-

36,3

816,3

 

 

Zdrada

2,25

1,9-37,0

18,5

824,1-858,0

8,42

61,157

             Sporadycznie wśród najstarszej soli kamiennej natrafiono w rejonie Władysławowa i Lisewa na przewarstwienia chlorkowych soli potasowo-magnezowych, grubości kilku-kilkudziesięciu centymetrów. Tworzy je halit, epsomit, karnalit, kizeryt, sylwin, ze śladami leonardytu i heksahydrytu (Stępniewski M, 1973). Nagromadzenia te nie były jednak szerzej badane pod kątem złożowym.

Powrót do strony głównej

Powrót do "Sole kamienne i sole potasowo-magnezowe"