Państwowy Instytut Geologiczny    

Zakład Geologii Gospodarczej    

Surowce chemiczne

SOLE KAMIENNE I SOLE POTASOWO-MAGNEZOWE

 

PERMSKIE SOLE KAMIENNE I POTASOWO-MAGNEZOWE

Cechsztyńska formacja solonośna zawiera złoża soli kamiennej i soli potasowo-magnezowych. Zajmuje ona 3/5 powierzchni naszego kraju (niemal cały obszar Niżu Polskiego), stanowiąc wschodnią część wielkiego cechsztyńskiego basenu środkowoeuropejskiego. Na obszarze Niżu, w centrum dawnego zbiornika ewaporacyjnego, osady solonośne występują na głębokości kilku tysięcy metrów, a seria solna osiąga miąższość około 1000 m. Ku brzegom tego zbiornika seria solna staje się cieńsza i występuje na mniejszej głębokości.

W osiowej części dawnego zbiornika, w strefie obecnego wału środkowopolskiego, popermska halokineza mas solnych spowodowała utworzenie rozmaitych struktur halotektonicznych (poduszek, wałów, grzebieni, pni, diapirów, etc.), unoszących serie solne z głębokości 5-7 km. Ze strukturami tymi związane są wysadowe złoża solne, ulokowane w stropowej części diapirów, pod czapą gipsowo-iłową. Na brzegach basenu, gdzie serie solne zalegają płycej (500-2000 m) i są jedynie zdyslokowane uskokam, złoża solne mają formę pokładową, np. na wyniesieniu Łeby, na monoklinie przedsudeckiej i na stosunkowo niedużym wycinku na północnych peryferiach Gór Świętokrzyskich, około 50 km na północ od Kielc.

Generalnie w przekroju poprzecznym dawnego basenu widoczna jest tendencja do zastępowania w kierunku centrum słabo rozpuszczalnych soli wczesnego stadium precypitacji (siarczany wapnia i pierwszy halit) przez wysoko rozpuszczalne sole potasowo-magnezowe. Efektem tych zmian jest w przybliżeniu koncentryczny układ różnych chemicznie osadów ewaporatowych w planie poziomym. Seria solna stanowi 80% pełnego profilu formacji cechsztyńskiej, pozostałą część budują osady węglanowo-siarczanowe, podrzędnie klastyczne oraz mieszane, ilasto-solne (zubry czy iły solne).

            Sole potasowo-magnezowe w cechsztyńskich utworach Polski stwierdzono w cyklotemie PZ2 (stassfurt) i PZ3 (leine), oraz sporadycznie w PZ1 (werra) na obszarze syneklizy perybałtyckiej (np. Czapowski G., 1987; Czapowski G. i in., 1993). Nieprzydatne jak surowiec zubry występują w cyklotemach PZ3 i PZ4 (aller-moeln), koncentrując się głównie w osiowej części basenu cechsztyńskiego (Wagner R., 1992, 1994).

POKŁADOWE ZŁOŻA SOLNE CECHSZTYNU

WYSADOWE ZŁOŻA SOLNE CECHSZTYNU

Powrót do strony głównej