Państwowy Instytut Geologiczny    

Zakład Geologii Gospodarczej

SUROWCE CHEMICZNE

 

ZŁOŻA FORMACJI EWAPORATOWYCH

 

                 Produktem procesu ewaporacji wody morskiej jest osadzenie kolejno siarczanu wapnia (pierwotnie w formie gipsu, CaSO4 . 2H2 O), a następnie chlorkowych i siarczanowych soli potasowo-magnezowch, zależnie od składu jonowego pierwotnych solanek. Powstałe sukcesje skalne reprezentują pojedynczy ewaporacyjny cykl depozycyjny, powtarzający się wielokrotnie w basenie ewaporacyjnym dzięki periodycznym dostawom świeżych wód. Cyklotemy (serie osadów utworzone w jednym cyklu) ewaporatowe osiągają często miąższość rzędu dziesiątków-setek metrów i budują formacje ewaporatowe grubości kilkuset metrów do kilku kilometrów. Najbardziej istotnym surowcem chemicznym w tych formacjach są sole kamienne (dominujący minerał to halit, NaCl) i potasowo-magnezowe, natomiast siarczany wapnia (gips i jego odwodniona forma - anhydryt, CaSO4) klasyfikowane są (Osika R., 1987; Gabzdyl W., 1995; Przeniosło S., 1998) jako surowce skalne ze względu na sposób ich wykorzystania, głównie w przemyśle materiałów budowlanych. Ponieważ jednak siarczan wapnia stanowi integralny element cyklu ewaporacyjnego i - dzięki złożonym procesom chemicznym i biochemicznym - ulega przetworzeniu bądź wzbogaceniu w złożowe koncentracje takich surowców chemicznych jak siarka rodzima czy stront, zdecydowano się opisać występujące w Polsce złoża gipsów i anhydrytów wraz ze złożami klasycznych surowców chemicznych jako  osadowe złoża ewaporacyjne.

                 Omawiane złoża formacji ewaporacyjnych obejmują najważniejsze wystąpienia siarczanu wapnia (gipsy i anhydryty) dwu głównych formacji ewaporatowych w Polsce (permskiej i trzeciorzędowej, pominięto siarczany triasu czy przełomu jury/kredy ze względu na dotychczasowy  brak form ich zagospodarowania, sole kamienne i potasowo-magnezowe oraz powiązane z siarczanami złoża siarki rodzimej i strontu.   

Powrót