Państwowy Instytut Geologiczny    

Zakład Geologii Gospodarczej

SUROWCE CHEMICZNE

Gipsy i anhydryty

 

Złoże Nowy Ląd

Złoże Nowy Ląd znajduje się w miejscowości Niwnice, 7 km na NW od Lwówka Śląskiego. Seria gipsowo-anhydrytowa odsłania się w zachodniej części synkliny Lwówka, będącej południowym elementem tektonicznym zapadliska północnosudeckiego.

Historia eksploatacji gipsu w Niwnicach sięga początków XIX wieku, gdy prowadzono wydobycie w miejscu nieczynnej obecnie odkrywki nr 1. Po roku 1945 odkrywkową eksploatację prowadzono w kilku miejscach ze względu na wyczerpywanie się zasobów: w odkrywce nr 1, w odkrywce „stare wyrobisko” i w odkrywce nr 2. Od roku 1948 eksploatowano również anhydryt dla zabezpieczenia bazy surowcowej budowanej fabryki kwasu siarkowego „Wizów”. W roku 1962 kopalnia Nowy Ląd przeszła na podziemną eksploatację anhydrytu.

Najstarszymi utworami cechsztynu są tu zlepieńce z wkładkami iłołupków i wapieni. Ku stropowi przechodzą one w piaskowce, margle, wapienie dolomityczne i serię ciemnoszarych iłołupków spągowych. Wyżej zalegający anhydryt przechodzi w spągu i stropie w gips. Przejście to nastąpiło w wyniku hydratyzacji anhydrytu. Nad gipsem stropowym leży seria ciemnoszarych iłołupków z przerostami gipsów. Cechsztyn kończy się serią czerwonych iłołupków.

Złoże ma kształt pokładu. Zapada pod kątem ok. 25 0 w kierunku NE. Złoże zostało rozpoznane wierceniami na odcinkach długości ok. 2 km po biegu i 800 m długości zgodnie z kierunkiem upadu W części zachodniej i południowej występują dyslokacje tektoniczne o amplitudzie zrzutu 10 - 80 m. Południową granicę złoża stanowią wychodnie, natomiast północną - pozytywne otwory wiertnicze.

Fig. 1. Przekrój geologiczny przez złoże anhydrytu i gipsu „Nowy Ląd” (wg M. Dziedzic, 1988). Objaśnienia: 1 - piaski, 2 - żwiry, 3 - gliny, 4 - piaskowce, 5 - iłowce, 6 - mułowce, 7 - żwirowce, 8 - dolomity, 9 - gipsy, 10 - anhydryty, 11 - uskoki, Q - czwartorzęd, Tp2 - piaskowiec pstry środkowy (trias), PZ3 - cechsztyn górny (perm górny). 

Zasadniczą część złoża stanowi anhydryt. Stropową i spągową partię złoża tworzą gipsy i iłołupki z wkładkami gipsów. Przejście od gipsu do anhydrytu jest stopniowe i wskazuje na postępującą hydratyzację poziomów anhydrytowych narażonych na działanie krążących roztworów wodnych. Tylko te partie złoża, które były najbardziej oddalone od spągu i stropu nie uległy temu procesowi i pozostały bezwodnym anhydrytem. W części północnej złoża nie obserwuje się otuliny gipsowej wokół anhydrytu. Jest to związane z głębokością zalegania złoża i miąższością skał nadległych. Miąższość gipsu stopowego waha się w granicach 1,1 do 21,6 m, średnia 6,1 m, a miąższość dla gipsu spągowego od 2,0 do 21,9 m, średnia 5,3 m.  Całkowitej hydratyzacji uległ anhydryt na wychodni złoża. Gips w tej części wykazuje miąższość od kilku do 30 m.

Miąższość pokładu anhydrytu wzrasta w części zachodniej (maksymalnie 41,9 m), a w części wschodniej zmniejsza się do kilku i kilkunastu metrów, co jest związane z wyklinowywaniem się złoża w kierunku SE i NE. Średnia miąższość anhydrytu w złożu wynosi 16,3 m, a gipsu 9,5 m. Spąg pokładu anhydrytu zalega na głębokości od 20,0 m do 400,5 m. Nadkład wynosi od 0,0 do 200,0 m.

Anhydryt jest drobnoziarnisty, masywny, jasnoszary z odcieniem niebieskim. Gips ma teksturę zbitą lub tabliczkową, strukturę drobno- i grubokrystaliczną lub włóknistą. Jest miękki, łupliwy, ma barwę szarą, brunatną lub żółtą. Wśród gipsów występują odmiany białe, drobnokrystaliczne, zwane alabastrem. Szczeliny wypełnia gips włóknisty.

Obecnie eksploatację złoża prowadzi się systemem podziemnym (4 poziomy) i odkrywkowym. Przedmiotem eksploatacji są anhydryt i współwystępujący z nim gips powstały na skutek procesu hydratyzacji anhydrytu. Kopaliną towarzyszącą przy kopalni odkrywkowej .jest dolomit wykorzystywany jako nawóz. Złoże jest zaliczone do II grupy złóż.

W 2004 roku zasoby bilansowe złoża wynosiły 20 446,7 tys. ton, zaś przemysłowe 12 151,6 tys. ton (Przeniosło S., 2005). Wydobyto wówczas 102,6 tys. ton kopaliny.

(E. Sztromwasser)

Powrót do strony głównej