Państwowy Instytut Geologiczny    

Zakład Geologii Gospodarczej

SUROWCE CHEMICZNE

Gipsy i anhydryty

PÓŁNOCNY SKRAJ ZAPADLISKA PRZEDKARPACKIEGO

Osady siarczanowe zajmują znaczną część (ok. 17 500 km2) zapadliska przedkarpackiego na obszarze Polski (Kwiatkowski, 1972). W podziale litostratygraficznym miocenu reprezentują one regionalny poziom korelacyjny zaliczany do badenu środkowego (formacja z Krzyżanowic; Alexandrowicz et al., 1982). W północnej części zapadliska przedkarpackiego osady siarczanowe są wykształcone jako gipsy pierwotne, podrzędnie anhydryty i gipsy wtórne; utwory te wraz z przewarstwieniami ilastymi i węglanowymi osiągają miąższość 60 m (Kubica, 1992; Kasprzyk, 1999). Na pozostałym obszarze zapadliska osady siarczanowe występują na znacznej głębokości (powyżej 500 m) i są reprezentowane wyłącznie przez anhydryty o miąższości zazwyczaj nie przekraczającej 30 m (Kasprzyk, 2003). W strefie przykarpackiej anhydryty występują w cienkich przewarstwieniach i nieregularnych skupieniach w obrębie utworów solnych (Garlicki, 1979; Bukowski, 1997).       

     Gipsy badeńskie północnej krawędzi zapadliska przedkarpackiego są znane z licznych odsłonięć powierzchniowych (między Krakowem a Staszowem) i otworów wiertniczych (Kasprzyk, 1991). Na tym obszarze gipsy wypełniają peryferyjne zapadliska i są pocięte systemem uskoków o dominującym kierunku NW-SE i amplitudzie do kilkuset metrów (Kubica, 1992). Północna granica gipsów o nieregularnym, zatokowym przebiegu, ma charakter erozyjny. Osady te wykazują duże zróżnicowanie litofacjalne i tworzą stałą sekwencję warstw litostratygraficznych składających się na dwa podstawowe kompleksy: kompleks dolny, zbudowany głównie z gipsów autochtonicznych (selenitowych), i kompleks górny, wykształcony głównie jako gipsy allochtoniczne (klastyczne). W północnej części zapadliska przedkarpackiego zaznaczają się niewielkie lateralne zmiany asocjacji facjalnych i miąższości warstw gipsowych (Kasprzyk, 1999).

 

GENEZA I  diagenezA GIPSóW

ZłOżA

(A. Kasprzyk)

Powrót do strony głównej