Państwowy Instytut Geologiczny    

Zakład Geologii Gospodarczej

SUROWCE CHEMICZNE

Gipsy i anhydryty

PERMSKIE GIPSY I ANHYDRYTY

Siarczany późnego permu (piętro cechsztyńskie) zagospodarowane są głównie na obszarze Dolnego Śląska, gdzie występują w zapadlisku północnosudeckim (depresji północnosudeckiej), w peryklinie Żar i na monoklinie przedsudeckiej (Milewicz J., 1997). Stanowią one osad powstały przez ewaporację wód w klimacie gorącym i suchym silnie zasolonego i niezbyt głębokiego morza cechsztyńskiego, którego południowy brzeg przebiegał przez obszar Dolnego Śląska. Stąd wykształcenie i miąższość cechsztynu są zróżnicowane w zależności od odległości dawnej linii brzegowej i wynoszą od kilkudziesięciu metrów we E części zapadliska północnosudeckiego około 700 m w rejonie Gubina.

Przez długi okres w zapadlisku północnosudeckim obowiązywał podział cechsztynu na trzy części: dolny, środkowy i górny. W latach 60-tych ubiegłego wieku dla osadów cechsztyńskich, zwłaszcza w rejonach zachodnich, wyróżniano cztery cykle sedymentacyjne, zwane cyklotemami: Z1 – Werra, Z2 – Strassfurt, Z3 – Leina, Z4 - Aller (Krasoń J., 1964). Nieco później, na podstawie badań palinologicznych, wykonanych na tym obszarze podczas poszukiwań miedzi, wyróżniono dwa morskie cyklotemy: Z1 i Z2, natomiast cyklotemom Z3 i Z4 odpowiadały tu osady lądowe, a utwory morskie osadziły się dalej na północ (Bałazińska J., Bossowski A., 1979). Według innego podziału, opierającego się na koncepcjach stratygraficznych i paleograficznych w zapadlisku obecne są jedynie dwa cyklotemy: PZ1 - werra i PZ3 - leine (Peryt T. M., 1978; Wagner R., 1994). Jednym z zasadniczych członów poszczególnych cyklotemów są anhydryty o różnym zasięgu w każdym z cykli. W zachodniej i południowej części zapadliska północnosudeckiego anhydryty występują w dwóch, a w północnej części tego obszaru we wszystkich cyklotemach. Miąższości anhydrytów są różne. W zapadlisku ich grubość wynosi 65, a w peryklinie Żar - 262 m. Anhydryty odsłaniają się na powierzchni tylko na północny zachód od Lwówka Śląskiego, a płytko pod powierzchnią terenu występują od okolic na zachód od Nowogrodźca po Nysę Łużycką. Nieco głębiej znajdują się one na wschód od Bolesławca.

Skały gipsowo-anhydrytowe z zapadliska północnosudeckiego były znane i eksploatowane już na początku XIX wieku (kopalnia Nowy Ląd). Obecnie na tym obszarze są udokumentowane cztery złoża skał gipsowo-anhydrytowych: Nowy Ląd, Nowy Ląd - Pole Radłówka, Lubichów (Niecka Grodziecka - Konrad) i Nawojów Śląski. Ponadto zasoby szacunkowe anhydrytów określono dla złoża rud miedzi Wartowice (Drozdowski S. et al., 1978). Ponadto prace poszukiwawcze były prowadzone w rejonie Żarskiej Wsi (Dziedzic M., 1985b) i Gierałtowa (Kochanowska J., 1981).

(E. Sztromwasser)

Powrót do strony głównej