Państwowy Instytut Geologiczny    

Zakład Geologii Gospodarczej

SUROWCE CHEMICZNE

Siarka rodzima

 

GEOLOGIA FORMACJI SIARKONOŚNEJ

Główna część siarki rodzimej występuje w badeńskim poziomie ewaporatowym, który jest podścielony zmiennej grubości klastycznymi osadami warstw baranowskich i przykryty monotonnym litologicznie kompleksem klastycznym górnego badenu-sarmatu.

Na obszarze zapadliska kompleks ewaporatowy ma zmienną grubość (do ok. 60 m) i w brzeżnej części zapadliska jest generalnie siarczanowo-wapienny. Poziom ten odznacza się znaczną ciągłością poziomą i jest ogólnie monoklinalnie pochylony w stronę wewnętrznej części zapadliska (Ney i in. 1974; Pawłowski i in., 1985; Krzywiec, 1997).

W części brzeżnej zapadliska występują dwa systemy uskoków głównych przecinających poziom ewaporatowy: a) podłużnych o orientacji NW-SE oraz poprzecznych zorientowanych wzdłuż kierunków NNE-SSW i N-S (Pawłowski i in., 1979; Kubica i in., 1996; Krysiak, 2000) Niektóre uskoki główne są zgodne z uskokami w podłożu utworów mioceńskich (np. Pawłowska, 1994; Krzywiec, 1997).

Przemysłowe koncentracje siarki rodzimej występują w utworach mioceńskich jedynie w północnej brzeżnej części zapadliska przedkarpackiego. W pozostałej części tego regionu wystąpienia siarki są śladowe, rozproszone i bez znaczenia praktycznego. Śladowe koncentracje siarki rodzimej, jak wspomniano powyżej, wystepują lokalnie także w spągu kompleksu nadewaporatowego i w stropie kompleksu podewaporatowego. Intensywna mineralizacja siarką rodzimą jest związana głównie z utworami tzw. serii chemicznej (np. Pawłowski i in. 1987) obejmujacej gipsy, wapienie siarkonośne i wapienie płonne. Spąg serii złożowej jest zwykle dość wyrównany i uzależniony od ukształtowania stropu warstw baranowskich. Natomiast strop serii siarkonośnej bywa lokalnie bardzo nieregularny i spowodowany różnymi zjawiskami, np. krasowymi lub tektonicznymi (Osmólski, 1976; Nieć 1977, 1982).

Na Górnym Śląsku akumulacje siarki rodzimej występują w obrębie serii gipsonośnej, w utworach wapiennych i marglistych i tworzą dwa pokłady o stosunkowo niedużej miąższości (przeważnie kilkumetrowej grubości) na zmiennych głębokościach ok. 30-50 m. W okolicach Rogowa, w kompleksie ilasto-marglisto-wapiennym o grubości do ok. 30 m występują drobne skupienia siarki.

Polskie złoża siarki rodzimej kwalifikuje się jako złoża typu biochemicznego, tj. powstałe przy udziale materii organicznej i bakterii redukujących siarczany (Nieć, 1986, 1992). Pod względem zaś formy występowania można je określić jako złoża typu pokładowego.

Dotychczas przyjmowano bioepigenetyczne pochodzenie (tj. powstałe na drodze bakteryjnej redukcji gipsów w obecności węglowodorów i pod szczelnym nadkładem) złóż siarki rodzimej w Polsce (np. Pawłowska, 1962; Pawłowski i in., 1965, 1979, 1985, 1987; Osmólski, 1972; Nieć, 1982, 1992; Pawlikowski, 1982; Kubica, 1992, 1997). Pogląd ten nastręcza jednak zasadnicze wątpliwości, bowiem nie odpowiada coraz liczniejszym faktom geologicznym. Na przykład w kontekście warunków epigenezy brak wystąpień koncentracji złożowych siarki rodzimej na obszarach najbardziej predestynowanych strukturalnie (Gąsiewicz, 1989). Ponadto szereg cech litofacjalnych, sedymentologicznych, geochemicznych i rozkładu geometrycznego wapieni siarkonośnych zawierających ewidentne relikty po pierwotnych kryształach gipsu selenitowego, tzw. wapieni poselenitowych (stanowiących niewielki procent całej serii siarkonośnej i będących kluczowym dowodem epiegenezy) nie ma analogii w wykształceniu otaczających je utworów gipsowych (np. Nieć, 1982; Gąsiewicz, 1994a, b, 2000a, b). Powyższe cechy wskazują wyraźnie na osadowe utworzenie tych wapieni i tym samym na syngenezę mioceńskich złóż siarki rodzimej w Polsce.

(A. Gąsiewicz)

Powrót do strony głównej