Państwowy Instytut Geologiczny    

Zakład Geologii Gospodarczej

SUROWCE CHEMICZNE

ZIEMIA KRZEMIONKOWA

Ziemia krzemionkowa (nazwy używane: opoka odwapniona, opoka lekka, ziemia bieląca) powstała w młodszym trzeciorzędzie jako produkt wietrzenia hypergenicznego wychodni opok i gez górnej kredy i wczesnego trzeciorzędu. Utworzona wówczas opoka odwapniona uległa znacznej erozji i zachowała się lokalnie w obniżeniach morfologicznych, zwykle pod przykryciem młodszych utworów (Z. Błaszak i I. Olkowicz-Paprocka w: Osika R. (ed.), 1987).

Na terenie Polski rozpoznano 6 złóż ziemi krzemionkowej: Piotrowice i Lasocin koło Zawichostu, Lechówka i Janów-Leonów koło Chełma, Góra Puławska na Lubelszczyźnie, Dąbrówka Czostkowska koło Kielc. Złoża te mają formę nieregularną, gniazdowo-soczewową zaś rzadziej - pokładową. Wypełniają rowy tektoniczne, zaś nadkład tworzą osady oligocenu. Ich miąższość jest zmienna, od kilku do 30 m. Zawartość SiO2 w kopalinie decyduje o niskiej gęstości pozornej i nasypowej, mikro- i makroporowatości i w konsekwencji - własnościach sorbcyjnych. Negatywną cechą surowca ze złóż polskich jest znaczna domieszka minerałów ilastych i związków żelaza (do 5% wag.). Zakres zastosowań ziemi krzemionkowej jest dość szeroki: po uszlachetnieniu jest używana w przemyśle chemicznym jako nośnik katalizatorów w procesie syntezy oraz nośnik nawozów mineralnych i zawiesinowych preparatów pestycydowych, jako składnik syntetycznych mas formierskich oraz dla potrzeb rafinacji i filtracji, jako dodatek do produkcji cementów wodoodpornych i materiał izolacyjny.

Aktualnie do najważniejszych, choć o zakończonej eksploatacji, złóż zalicza się Piotrowice, Dąbrówka i Lechówek (Przeniosło S., 2005). Złoże Piotrowice, o miąższości od kilku cm do kilkunastu metrów, występuje na głębokości do 35 m., zawartość SiO2 waha się od 84,9 do 89,4 % R2O3 - 5,5 - 7,0 %, ciężar nasypowy 263 - 371 g/l. Surowiec w złożu Lechówek ma podobne parametry, lecz wyższy ciężar nasypowy. Złoże Dąbrówka charakteryzuje się słabszymi właściwościami surowca - zawartość R2O3 powyżej 8,0 %,zaś ciężar nasypowy średnio 580 g/l.

Udokumentowane geologiczne zasoby bilansowe ziemi krzemionkowej wynoszą 2217 tys. ton, z czego 48,9% rozpoznano w kat. A+B+C1.Od zaniechano eksploatacji złoża Piotrowice, kończąc tym samym wydobycie tego surowca w Polsce i decydując się na import (głównie z USA i Europy Zachodniej) ziemi krzemionkowej wysokiej jakości.

Rozpoznanie nowych zasobów ziemi krzemionkowej jest możliwe w strefie wystąpień górnokredowych opok w niecce miechowskiej, w paśmie Małogoszcz-Bełchatów-Sieradz, na północno-wschodnim obrzeżeniu Gór Świętokrzyskich (Lasocin) i na Wyżynie Lubelskiej (Góra Puławska i Janów-Leonów). Zasoby prognostyczne dla tych ostatnich rejonów wynoszą 7,3 mln ton (Przeniosło S., 2005).

(G.Czapowski)

 

Powrót do strony głównej